Zaboravite Stenford, Cinghua zove

Nedavno se na programu kineske nacionalne televizije uskomešala grupa kenijskih studenata, pokušavajući da u slede instrukcije svog profesora u studiju-učionici ukrašenoj mandarinskim likovima. Ovi mladi ljudi ne studiraju u Najrobiju već na prestižnom Pekinškom univerzitetu. Kenijski studenti objašnjavaju kako im je Kina pružila punu stipendiju za dobijanje vrsnog visokog obrazovanja čijeg su kvaliteta lišeni kod kuće, te da će sa sobom ponet veštine kojima će doprineti boljitku zemalja iz kojih potiču.

Kina želi da je prepoznaju i kao pokrovitelja stranih studenata. Na drugoj strani Pacifika, u Sjedinjenim Državama – zemlji koja najpametnije i najinteresantnije studente na svetu već generacijama aktivno inspiriše da se u njoj školuju – kreće se, kako se čini, u suprotnom smeru. Kroz niz političkih poteza i akcija, Trampova administracija izgleda da aktivno odvraća strane studente od boravka i školovanja u Sjedinjenim Državama. Sami kineski učenici su za dlaku izbegli da postanu žrtve totalne zabrane koju im je namenio Trampov šef personala, Stiven Miler. Kina gleda na ovaj brzo rastući trend kao na priliku za popunjavanje praznina: U mnogim delovima Afrike i Azije, ova promena je već u toku. I dok inostrani učenici radije biraju kineske nego američke kampuse, ovaj kritično važan element američke „meke moći“ je u opasnosti od gubljenja svoje nekadašnje snage.

Sjedinjene Države su i dalje svetsko središte kada je reč o visokom obrazovanju. U 2016. godini je više od milion inostranih studenata upisano u američke koledže i na univerzitete, dok je nešto manje od pola miliona studiralo u kineskim visokoškolskim ustanovama.

Međutim, dosadašnji uticaj koji svršeni inostrani studenti imaju po povratku u svoje afričke i azijske zemlje, a posebno u regionima i zemljama u kojima rastu ekonomske veze sa Kinom, dosad je bila veoma uspešna. U 2016. godini, preko 60 afričkih i azijskih zemalja poslalo je više studenata u Kinu nego u Sjedinjene Države. Laos je, na primer, poslao 9.907 učenika u Kinu a samo devedeset jednog u Sjedinjene Države. Disparitet važi i za druge zemlje: Alžir, Mongolija, Kazahstan i Zambija su poslali više nego petostruki broj studenata u Kinu nego u SAD. Ukupan upis afričkih studenata u Kinu je od 2014. do danas prevazišao nivo upisa u američke visokoškolske ustanove. Kina je 2016. godine ugostila više od 60.000 afričkih studenata, što je 44 puta više nego što ih je bilo 2000. godine.

U isto vreme kada je Kina nastojala da globalno proširi svoj sistem visokog obrazovanja, američka vlada SAD napravila budžetski rez. Fulbrajtov program, obeležje američke kulturne diplomatije još od 1946. godine se još od Obamine administracije suočava s apelima za smanjenje sredstava namenjenih stranim stipendijama. Generacije nekadašnjih stipendista – koje je svih ovih decenija sponzorisala američka vlada – širom sveta zauzimaju ključne pozicije u akademskim, političkim, istraživačkim, novinarskim i poslovnim oblastima, baš kao i na polju umetnosti. Uprkos ovom impresivnom nasleđu, Trampova administracija je u nacrtu američkog budžeta za 2019. godinu preporučila rez sredstava za stipendiranje od čak 71 odsto.

Javne univerzitete i koledže širom Sjedinjenih Država takođe je zadesio rez vladinih sredstava. Ovaj potez je podigao troškove školarine i smanjio kvalitet obrazovanja. Između 2005. i 2015. godine, cena do-diplomskog (undergraduate tj bachelor) obrazovanja porasla je za 34 procenta u javnim institucijama, a 26 procenta u privatnim neprofitnim institucijama.

Kako bi održali niže stope školarina za američke studente, mnoge institucije su krenule u potragu za stranim studentima koji mogu platiti veće naknade. Iako je ukupan broj upisanih studenata iz inostranstva u porastu, mogućnosti za obrazovanje su bile usredsređene na strane studente iz porodica koje su više ili srednje klase – što znači da su siromašnije zemlje za koje se interesuje Kina bile zanemarene. U akademskoj godini od 2016-2017 gotovo polovina od milion studenata na koledžima i višim školama u Sjedinjenim Državama potiču iz Kine i Indije. Osim ove dve zemlje, kao i Južne Koreje i Saudijske Arabije, nijedna zemlja ne predstavlja više od tri odsto ukupnog broja međunarodnih studenata u Sjedinjenim Državama.

Američki rastući troškovi školarine i ograničene mogućnosti stipendiranja za međunarodne studente ostavili su američki obrazovni sistem nepristupačnim za mnoge zemlje sveta. Kanada i Australija olakšali su režime za dobijanje radnih viza i smanjuju troškove školarine, ali čak i oni „pucaju“ na mnoge učenike iz zemalja sa niskim ili srednjim dohotkom. Nasuprot tome, Kina je energično razvijala svoju politiku stipendiranja i velikodušnog paketa finansijske pomoći kako bi privukla studente iz Azije i Afrike.

Kina je koristila niz političkih sredstava za promociju svojih ponuda u visokom obrazovanju, sa posebnim osvrtom na privlačenje studenata iz područja gde produbljuju svoje trgovinske i diplomatske veze. Između 2003. i 2016. godine, ukupan upis studenata iz Tajlanda, Laosa, Pakistana i Rusije se povećao za više od deset puta. Studenti iz Kazahstana – ključni cilj kineske „Inicijative za pojas i put“ – umnogostručeni su sa zadivljujućim faktorom od 65.

Kina se tokom protekle decenije fokusirala na poboljšanje kvaliteta svog sistema visokog obrazovanja, a takođe je proširila i svoje državne stipendije za strane studente. Tokom 2017. godine, jedan od devet inostranih studenata je dobijao finansijsku pomoć kineske vlade. Od 2000. do 2017. godine, ukupan broj primalaca grantova se umnožio za gotovo jedanaest puta. Sve je više univerziteta koji nude programe na engleskom jeziku i teže poboljšanju kvaliteta istraživačkog sektora i nastave. Kineski ekspanzivni trgovinski i infrastrukturni projekti širom Afrike i Azije učinili su da kinesko obrazovanje sve više dobija na ceni a svršeni studenti mogu da, po povratku u domovinu, iskoriste priliku i budu zaposleni od strane kineskog poslodavca.

Kineska vlada je poslednjih godina sve više usmeravala svoje stipendije učenicima iz zemalja koje su im partneri u projektu Pojas i put. U 2016. godini, od deset zemalja sa najvećim brojem dobitnika kineskih stipendija osam je dolazilo iz zemalja koje su na trasi infrastrukturnog projekta Pojas i put. Kineska vlada je, takođe, pokrenula širu obrazovnu inicijativu koja je isključivo bila posvećena partnerima uključenim u „Pojas i put“ poput, recimo, osnivanja prve „Škole Puta svile“ (Silk Road School), koja je povezana sa prestižnim Renmin univerzitetom u Kini i koja je ovog septembra primila učenike sa područja projekta Pojas i put. Svim studentima će biti potpuno pokriveni svi troškovi potpuna sredstva ukoliko se odluče za master-program koji pokriva kinesku politiku, ekonomiju i kulturu.

Nekim studentima, naravno, čak i ovakva „besplatna“ kvalitetna diploma koju finansijski pokrivaju kineske državne institucije možda neće biti dovoljno atraktivna u odnosu na obrazovanje i diplomu sa nekog od koledža i univerziteta u Sjedinjenim Državama koji, navodno, podržavaju liberalne vrednosti i politički diskurs. Ali, za neke druge studente, američke vrednosti i ideje ne mogu se porediti s obećavajućim uslovima koje nudi sadašnje kinesko obrazovanje, koja ne samo što nudi velikodušne stipendije već i mogućnost zaposlenja – ili u Kini, ili u svojoj domovini, kada se jednom po dobijanju vrate u svojim kućama.

 

ForeignPolicy.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.